“SA EDAD NA 61, PINAKASALAN KO ANG UNA KONG PAG-IBIG — PERO SA GABI NG AMING KASAL, NANG DAHAN-DAHAN KONG TANGGALIN ANG DAMIT NIYA… ANG NAKITA KO AY HALOS GUMUHO ANG BUONG MUNDO KO.”

Ako si Ramon Villanueva, 61 anyos.
Matagal na akong biyudo. Tatlumpung taon kong inilibing ang puso ko kasama ng unang kabiguan sa pag-ibig.

Hanggang sa bumalik siya.

Si Elena — ang una kong minahal noong kami’y dalawampu pa lang.
Nagkahiwalay kami dahil sa kahirapan, maling desisyon, at takot.

Pagkalipas ng apatnapung taon, muli kaming nagtagpo.
Pareho nang may uban. Pareho nang sugatan.
Pero pareho pa ring may pag-asang muli.

ANG KASAL NA PINAGHINTAYAN NG BUONG BUHAY

Tahimik ang kasal. Simple. Walang engrande.
Pero puno ng luha — luha ng ikalawang pagkakataon.

“Sa wakas,” bulong ko sa sarili ko.
“Hindi na kita pakakawalan.”

Ngumiti siya. May lungkot. May ligaya.

Akala ko iyon na ang wakas ng paghihintay.

ANG GABI NG KATOTOHANAN

Sa loob ng silid, marahan kong hinawakan ang kamay niya.
Nanginginig. Hindi sa hiya — kundi sa kaba.

“Elena… okay ka lang?” tanong ko.

Tumango siya.
“Ramon… may kailangan kang malaman.”

Ngunit huli na.

ANG NAKITA KO NA HINDI KO INAASAHAN

Habang dahan-dahan kong inaalis ang kanyang damit…
nagtigil ang hininga ko.

Ang katawan niya ay puno ng peklat.
Malalalim. Hindi gawa ng panahon.

Mga marka ng paso.
Latay.
Sugatang tila paulit-ulit na tinahi.

Nanigas ako.

“Elena… sino ang gumawa nito sa’yo?” pabulong kong tanong.

ANG KWENTONG ITINAGO SA LOOB NG APAT NA DEKADA

Umupo siya sa kama. Umiiyak.

“Matapos tayong maghiwalay… napunta ako sa maling lalaki.”
“Mapagmahal sa simula. Halimaw sa loob ng bahay.”

“Pinatahimik niya ako.”
“Pinaniwala akong wala na akong halaga.”
“At nang makatakas ako… huli na. Dala ko na ang mga peklat.”

Hindi ako nakapagsalita.

ANG LALAKING HINDI KO NAGING NOON

Lumuhod ako sa harap niya.
Hinawakan ko ang mga kamay niyang nanginginig.

“Patawad,” sabi ko.
“Patawad dahil iniwan kita noon.”
“Patawad dahil kung naging matapang ako… hindi ka sana nagdusa.”

Umiyak siya.
At sa unang pagkakataon—
niyakap ko ang mga sugat niya, hindi tinakasan.

ANG KASAL NA HINDI LAMANG SA KATAWAN

Hindi kami nagmadali.
Walang init ng laman.
Walang pag-angkin.

Ang gabing iyon ay naging panata.

Na mamahalin ko siya hindi sa kabila ng mga peklat—
kundi kasama ang mga ito.

EPILOGO — ANG PAG-IBIG NA HULI, PERO TOTOO

Ngayon, tuwing gigising kami sa umaga,
hinahalikan ko ang noo niya.

At sinasabi ko:

“Hindi ka sirang babae.
Ikaw ay isang babaeng nabuhay.”

ARAL NG KWENTO

• Hindi lahat ng sugat ay nakikita ng mundo.
• Ang tunay na pag-ibig ay hindi natatakot sa nakaraan.
• At minsan, ang pinakamalalim na intimacy…
ay ang pagtanggap sa sakit na hindi ikaw ang lumikha.